Saturday, July 14, 2012

അമര്‍ സിംഗ്ക്കാ ബേട്ടാ ഭീം സിംഗ്


ഭീംസിംഗ്. ഭീംസിംഗ് ബഹാദൂര്‍. പേര് കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഭീമാകാര രൂപത്തിലുള്ള ഒരു ഗൂര്‍ഖയാണെന്ന് തോന്നും. ഗൂര്‍ഖ കുടുംബത്തില്‍ നിന്നാണ് എന്നതൊഴിച്ചാല്‍ പേര് ധ്വനിപ്പിക്കുന്ന ആകാര വലിപ്പമൊന്നുമില്ല ആളെ കാണാന്‍ . റിയാദിലെ ഒരു സ്ഥാപനത്തില്‍ ജോലിയെടുക്കുന്നു. വയസ്സ് 20 കഴിഞ്ഞതേയുള്ളൂ. മെലിഞ്ഞു വെളുത്ത രൂപം, ആരോഗ്യമുള്ള ശരീരം. നേപ്പാളിലെ ബുര്‍തിബാംഗ് ആണ് സ്വദേശം. പേരിലും ഊരിലും ഒരു കൌതുകം തോന്നും. നേപ്പാളികളില്‍ ഒട്ടു മിക്ക പേര്‍ക്കും സ്വന്തം പേരിനൊപ്പം ബഹാദൂര്‍ എന്ന ഒരു വാല് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ബഹാദൂര്‍ എന്ന് പറഞ്ഞാന്‍ ധീരന്‍ എന്നാണല്ലോ അര്‍ത്ഥം. ഗൂര്‍ഖകള്‍ പരമ്പരാഗതമായി തന്നെ ധീരന്‍മാരാണെന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നുണ്ട്. ഈ ധീരന്‍ ഭീം പിശുക്കില്ലാതെ പുഞ്ചിരിക്കുകയും സമൃദ്ധമായി സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ബഹാദൂര്‍ ആകുന്നു. ഹിന്ദി സംസാരിക്കാന്‍ അറിയാം.

ഇരുമ്പ് ഫാക്ടറികളും, കരിമ്പ്‌ പ്രോസസ്സിംഗ് -പഞ്ചസാര ഉത്പാദന യൂണിറ്റുകളും വന്‍കിട അരിമില്ലുകളും കൊണ്ടു സമ്പന്നമായ പഞ്ചാബിലെ ജലന്ധറിലായിരുന്നു ഭീംസിംഗ് ജനിച്ചതും വളര്‍ന്നതും. ജനസംഖ്യ കുറവുള്ള, വൃത്തിയുള്ള റോഡുകളും പരിസരങ്ങളുമുള്ള ജലന്ധര്‍ പഞ്ചാബിലെ ഏറ്റവും നല്ല നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അറുപതുകളിലെ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ ഹരിത വിപ്ലവത്തിന്‍റെ പ്രധാന കേന്ദ്രം ജലന്ധറായിരുന്നു. ഭീമിന്‍റെ കുടുംബം തലമുറകള്‍ക്ക് മുന്‍പേ പഞ്ചാബിലേക്ക് കുടിയേറിയതായിരുന്നു. അച്ഛന്‍റെ പേര് അമര്‍ സിംഗ് ബഹാദൂര്‍. മുത്തച്ഛന്‍റെ പേര് വീര്‍ ബഹാദൂര്‍ സിംഗ്. അമ്മ ഫൂല്‍ മായ കുമാരി സിംഗ്. രണ്ടു സഹോദരന്‍മാരും ഒരു സഹോദരിയും. സഹോദരി കുമാരി സിംഗ് മൂത്തതാണ്. മൂത്ത സഹോദരന്‍ രാംസിംഗ്. ഇളയ സഹോദരന്‍ ദീപക് സിംഗ്. സഹോദരിയുടെയും, വലിയ സഹോദരന്‍റെയും വിവാഹം കഴിഞ്ഞു. മുത്തച്ഛന്‍ ഇന്ത്യന്‍ മിലിറ്ററിയിലെ ഗൂര്‍ഖാ പ്ലാറ്റൂണിന്‍റെ കമാന്ററായിരുന്നു. ഭീംസിംഗ് ജനിക്കുന്നതിനു മുന്‍പേ കാലയവനികയ്ക്കുള്ളില്‍ മറഞ്ഞുപോയ മുത്തച്ഛനെ ഫോട്ടോയില്‍ കണ്ട ഓര്‍മയെയുള്ളൂ. അച്ഛനും പട്ടാളത്തില്‍ തന്നെയായിരുന്നു. മുത്തച്ഛനേക്കാളും താഴ്ന്ന തസ്തികയിലായിരുന്നു അച്ഛനു ജോലി. എത്ര തലമുറ മുന്‍പാണ് ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചാബിലേക്ക് കുടിയേറിയത് എന്ന് ഭീമിന് നിശ്ചയമില്ല. അമ്മ പറഞ്ഞുള്ള അറിവനുസരിച്ചു തലമുറകള്‍ക്ക് മുന്‍പായിരുന്നു അത്.

ഭീമിനു പറയാനുള്ളത് നാല് വര്‍ഷം മുന്‍പ് അവര്‍ കുടുംബസഹിതം പഞ്ചാബ് വിട്ട് വീണ്ടും നേപാളിലേക്ക് തിരിച്ചു കുടിയേറിയതിനെ കുറിച്ചുള്ള വിശേഷങ്ങളാണ്. തലമുറകള്‍ക്ക് ശേഷം മാതൃഭൂമിയിലേക്കുള്ള മടക്കം. പഞ്ചാബിനെയും ജലന്ധറിനേയും ഏറെ സ്നേഹിക്കുന്നു ഭീം ഇപ്പോഴുമെങ്കിലും, നേപാളിന്‍റെ ഉഷ്ണണമറിയാത്ത ഭൂപ്രകൃതിയെ കൂടുതല്‍ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. കരയാല്‍ ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന നേപാള്‍ നദികളും അരുവികളും കൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ്. ഹിമാലയത്തിന്‍റെ താഴ്വരയില്‍ അവന്‍റെ നാട്ടില്‍ വര്‍ഷാവര്‍ഷം പന്ത്രണ്ടു മാസവും പ്രകൃതിദത്തമായി തന്നെ ശീതീകൃതമായ കാലാവസ്ഥയാണ്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ ആ പ്രദേശത്തു നിന്നുള്ള എല്ലാവരും വെളുത്ത നിറമുള്ളവരാണെന്ന് അവന്‍ പറയുന്നു. വെളുപ്പിനാണ് കൂടുതലഴകെന്ന ബോധ്യം അവന്‍റെ വാക്കുകളില്‍ പ്രകടമാകുന്നു. സ്വന്തം തൊലിയെ ഹനിച്ചിട്ടായാലും അതിന്‍റെ നിറമൊന്ന് മാറ്റിയെടുക്കാന്‍ ഇന്ത്യക്കാര്‍, വിശേഷിച്ചു മലയാളികള്‍ വാങ്ങിക്കൂട്ടുന്ന ഫെയര്‍ & ലവ്`ലി ക്രീമിന്‍റെ കണക്ക്‌ അവന്‍ അറിഞ്ഞു കാണുമോ!


എപ്പോഴും സുഖകരമായ തണുപ്പുള്ള ഇടമാണ് നേപ്പാളിലെ അവന്‍റെ പ്രദേശം. എയര്‍ കണ്ടിഷന്‍ ഓണ്‍ ആക്കിയ പോലെ പാകത്തിനുള്ള നല്ല തണുപ്പത്രെ അത്. മഴക്കാലത്ത്, ജൂലൈ മുതല്‍ തുടങ്ങുന്ന സമൃദ്ധമായ മേഘവര്‍ഷവും. വിശാലമായ പച്ചപ്പ്‌ നിറഞ്ഞ കൃഷിയിടങ്ങള്‍. പാടങ്ങളില്‍ നെല്‍കൃഷിയുണ്ട്, മേല്‍വിതാനങ്ങളില്‍ മുഖ്യമായും എള്ള്, ആപ്ള്‍ തുടങ്ങിയവയാണ് കൃഷി വിളകള്‍. അതിനുമപ്പുറത്ത് അതിര് തീര്‍ക്കുന്ന മഞ്ഞണിഞ്ഞ മാമലകള്‍, അത് ഉയര്‍ന്നുയര്‍ന്നു പോവുന്നത് ഹിമാലയ സാനുക്കളിലേക്കാണ്. വര്‍ഷക്കാലമായാല്‍ നിരന്ന പ്രദേശങ്ങളില്‍ മഴ സാധാരണ പോലെ തന്നെ പെയ്തിറങ്ങുമ്പോള്‍ പര്‍വ്വതമായി ഉയരുന്നിടം തൊട്ട് അവ പെയ്യുന്നത് വെളുത്ത മഞ്ഞു മഴയായിട്ടാണ്. ഇത് പറയുമ്പോള്‍ അവന്‍റെ കണ്ണുകളിലും കുളിര്‍മഴ. റിയാദിലുള്ള ഞങ്ങള്‍ നില്‍ക്കുന്ന ശീതീകൃത കെട്ടിടത്തില്‍ നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുന്നത് 50 ഡിഗ്രി സെല്‍ഷ്യസ് കൊടും ചൂടിലേക്കാണല്ലോ, മുഖം കരിഞ്ഞു പോവുന്ന തീക്കാറ്റ്. ഇവിടെയിരുന്നു കൊണ്ട് ഹിമാലയ ഗ്രാമത്തിലെ തണുത്തു വെളുത്ത മഴയെക്കുറിച്ച് പറയാനും കേള്‍ക്കാനും ഏറെ സുഖം തോന്നുക സ്വാഭാവികം.

ഇതിനൊക്കെയിടയിലും ഭീംസിംഗ് ഒരു അങ്കലാപിലാണ്. കഫീല്‍ (സ്പോണ്‍സര്‍) സമയാസമയം ഇക്കാമ (Residence permit) പുതുക്കി നല്കാത്തതിനാല്‍ ഇപ്പോള്‍ എടുക്കുന്ന പുറം ജോലിയില്‍ തുടരാനാവുമോ എന്ന അണയാത്ത ആശങ്കയിലാണ് അവന്‍ . മൂന്ന് ലക്ഷം നേപ്പാളി രൂപ ചിലവാക്കി എടുത്ത വിസയാണ്. അമ്മ ഫൂല്‍ മായ കുമാരി സിംഗിനുള്ള ചികിത്സക്ക് തന്നെ ഭാരിച്ച ചിലവുണ്ട്. അച്ഛന്‍ അമര്‍ സിംഗ് ബഹാദൂറിന്‍റെ ആരോഗ്യവും ചികിത്സ തേടുന്ന അവസ്ഥയിലാണ്. കഫീലിന് ഇതൊന്നും അറിയില്ലല്ലോ. ഇക്കാമ പുതുക്കി കിട്ടിയോ എന്നറിയാന്‍ കഫീലിന് വിളിക്കുമ്പോഴെല്ലാം നാളെ നാളെ എന്നാണ് മറുപടി. ഒരിക്കല്‍ വിളിക്കുമ്പോള്‍ കഫീല്‍ ബഹറൈനിലാണെങ്കില്‍ പിന്നെ വിളിക്കുമ്പോള്‍ ദുബായിലായിരിക്കും. ഇപ്പോള്‍ പ്രതീക്ഷ വെടിഞ്ഞ അവസ്ഥയിലാണ് ഭീംസിംഗ്. എന്നിട്ടും മായാത്ത അവന്‍റെ പുഞ്ചിരി വിടരുന്നത് അവന്‍റെ നാട്ടിലെ മഞ്ഞു മഴയെ പറ്റി പറയുമ്പോഴാണ്. പഞ്ചാബിലെ ജലന്ധറില്‍ ജനിച്ചു വളരുമ്പോഴും ആപ്ള്‍ മരങ്ങല്‍ക്കിടയിലൂടെ അങ്ങകലെ ദൃശ്യമാവുന്ന ഹിമാലയ നിരകളിലേക്ക് പടര്‍ന്നു പെയ്തിറങ്ങുന്ന വെളുത്ത മഴയും എള്ളിന്‍ പാടങ്ങളും കുഞ്ഞു നാളിലെ അവന്‍റെ അമ്മയുടെ താരാട്ടിലും നിറഞ്ഞിരിക്കണം. അതു കൊണ്ടാവാം നേപ്പാളിന്‍റെ ഹിമക്കുളിരിലേക്ക് തലമുറകള്‍ക്ക് ശേഷം വേരുകള്‍ തേടി വീണ്ടും തിരിച്ചെത്തുമ്പോള്‍ അവിടമെല്ലാം പൂര്‍വ്വ ജന്മത്തിലെന്നപോലെ അവനു പരിചിതമായി തോന്നുന്നത്. ഭീംസിംഗിന്‍റെ കുടുംബം സിക്ക് മത വിശ്വാസികളാണ്. പഞ്ചാബിലെ സാധാരണ സര്‍ദാര്‍ജിമാരുടെ കൂട്ടത്തില്‍ പെടാത്ത വേറൊരു ജാതിയത്രേ ഇവര്‍. സിക്കുകാരുടെ പുണ്ണ്യപുരാതന തീര്‍ത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങള്‍ മിക്കതും പാക്കിസ്ഥാനിലാണെന്ന് പറയുന്നു അവന്‍ . ഇന്ത്യയിലെ ഹൈന്ദവരുടെ പ്രധാന തീര്‍ത്ഥാടന ഭൂമി ചരിത്രപരമായി നേപ്പാളിലാണെന്നും ഭീം പറയുമ്പോള്‍ അവന്‍ ഒരു ചരിത്ര കുതുകികൂടിയാണെന്നും അറിയുന്നു. പക്ഷെ സിക്ക് മതത്തിന്‍റെ മുഖ്യ അടയാളമായ നീണ്ട തലമുടിയോ, നിറഞ്ഞ തലപ്പാവോ ഭീംസിംഗിനില്ലായിരുന്നു. പുതിയ തലമുറക്ക്‌ അത്തരം ചട്ടവട്ടങ്ങളില്‍ വലിയ താത്പര്യമില്ലെന്ന് അവന്‍ ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ പഞ്ചാബിലും ചെറുപ്പക്കാര്‍ മിക്കപേരും മുടി നീട്ടുകയോ തലപ്പാവ് വെയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ലത്രേ. രണ്ടു വര്‍ഷം മുന്‍പ് വരെ ഭീംസിംഗിനും, അരക്കെട്ടോളം എത്തുന്ന, ചുരുട്ടി മടക്കി വെച്ച തലമുടിയുണ്ടായിരുന്നു. അതാണ്‌ മുറിച്ചു കളഞ്ഞത്. അതിന് അമ്മ അന്ന് ഏറെ വഴക്കു പറയുകയും പിണങ്ങുകയും ചെയ്തു. മതത്തിന്‍റെ പ്രദര്‍ശന അടയാളങ്ങളെ തിരസ്കരിക്കുമ്പോഴും പാകിസ്ഥാനിലെ ഇത് വരെ കാണാത്ത സിക്ക്‌ മത പുണ്ണ്യ കേന്ദ്രങ്ങള്‍ ഭീംസിംഗിന്‍റെ മനസ്സിലുണ്ട്.


ഭീംസിംഗിനു വലിയ സ്വപ്‌നങ്ങള്‍ ഒന്നുമില്ല. കഫീല്‍ കനിഞ്ഞു ഇക്കാമ ഒന്ന് പുതുക്കി കിട്ടണം, ഉള്ള ജോലിയും ശമ്പളവും മുടക്കമില്ലാതെ തുടര്‍ന്ന് പോവണം. അമ്മയ്ക്ക് ചികിത്സക്കും വീട്ടിലെ ചിലവിനും തവണ തെറ്റാതെ പണമെത്തിക്കണം.


ജലന്ധറില്‍ പിന്നിട്ട ദിനങ്ങളേയും, പിരിഞ്ഞു പോന്ന കൂട്ടുകാരെയും ഓര്‍ത്ത് മനസ്സ് ഗ്രഹാതുരമാവുന്നുവെങ്കിലും, നേപ്പാളിലെ തന്‍റെ കുടുംബ വേരുകളിലേക്ക് പുനരര്‍പ്പണം ചെയ്തു പതിയെ പുതിയ പ്രതീക്ഷകളില്‍ മുഴുകുകയാണ്. ഇതു പറഞ്ഞ് ഭീംസിംഗ് പിന്നെയും പുഞ്ചിരിക്കുന്നു. ഹിമാലയത്തിന്‍റെ താഴ്വരകളിലെ വെളുത്ത മഴപോലെ, എള്ളിന്‍ പാടങ്ങളും, ആപ്ള്‍ തോട്ടങ്ങളും തലോടിയെത്തുന്ന കുളിരാര്‍ന്ന ഇളം തെന്നല്‍ പോലെ….

Sunday, July 1, 2012

ഗാന്ധിജി, വേറിട്ടൊരു വായന

"I do not accept the claim of saintliness, I am prone to as many weaknesses as you are." - Ghandhiji
"വിശുദ്ധാത്മാവ് എന്ന വിശേഷണം എനിക്ക് സ്വീകാര്യമല്ല. സാധാരണ മനുഷ്യര്‍ക്കുള്ള എല്ലാ ദൌര്‍ബല്യങ്ങളും എനിക്കും ബാധകമാണ്."  -ഗാന്ധിജി. 

Great Soul: Mahatma Gandhi and his Struggle with India
Joseph Lelyveld
knopf (e-book)
Kindle price Rs 729 ($16.80)
ഗാന്ധിജിയുടെതായി ഇറങ്ങിയതില്‍ വേറിട്ടു നില്‍ക്കുന്ന ഈ ജീവചരിത്രം തരക്കേടില്ലാത്ത ഒരു വായനയാണ്. ചില വിവാദങ്ങള്‍ കാരണമായി ഇത് ഗുജറാത്തില്‍ നിരോധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ പുസ്തകത്തില്‍ ഗാന്ധിജിയുടെ സൗത്താഫ്രിക്കയിലെ ജീവിതത്തെയും, ഇന്ത്യയില്‍ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടത്തെയും തുല്യമായി വീതിച്ചു വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ പറ്റിയുള്ള പരിപൂര്‍ണമായ ഒരു പഠനമല്ല ഇത്. പതിവ് രീതികളില്‍ നിന്ന് വിട്ടു മാറി ഗാന്ധിജിയെ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായി പഠനവിധേയമാക്കുന്നു എന്നത് ഈ ജീവചരിത്രത്തെ ശ്രദ്ധേയമാക്കുന്നു.

1888 ല്‍ അഭിഭാഷക ബിരുദത്തിനു പഠിക്കാന്‍ ബ്രിട്ടനിലെ യൂനിവേഴ്സിറ്റി കോളജ് ലണ്ടന്‍ ലേക്ക് പോയ ഗാന്ധിജി 1891ലാണ് പഠനം കഴിഞ്ഞു ഇന്ത്യയില്‍ തിരിച്ചെത്തുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ശേഷം ഒരു അഭിഭാഷകനായി തൊഴില്‍ നോക്കാനുള്ള  ഗാന്ധിജിയുടെ ആദ്യശ്രമം പരാജയപ്പെടുന്നു. ആളുകള്‍ക്ക് മുന്‍പില്‍ ഉച്ചത്തില്‍ സംസാരിക്കാനുള്ള സങ്കോചം കാരണമായിരുന്നു അത്.  ഈ സമയത്താണ്, 1893 ല്‍, സൗത്താഫ്രിക്കയിലെ Dada Abdulla & Co. എന്ന സ്ഥാപനത്തിന്‍റെ നിയമ വ്യവഹാരങ്ങളുടെ നടത്തിപ്പിന് ഒരു വര്‍ഷത്തെ കരാറില്‍ ഒപ്പ് വെച്ച് ഗാന്ധിജി ദര്‍ബനിലേക്ക് വണ്ടി കയറുന്നത്. അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് 23 വയസ്സ്. ഇന്ത്യയെ പോലെ സൗത്താഫ്രിക്കയും ബ്രിട്ടീഷ്‌ സാമ്രാജ്യത്തിന് കീഴിലായിരുന്ന കാലം.  21 വര്‍ഷം ഗാന്ധിജി അവിടെ ചിലവഴിച്ചു. ഈ കാലത്താണ് അദ്ദേഹം തന്‍റെ രാഷ്ട്രീയം തിരിച്ചറിയുന്നതും നേതൃത്വപാടവം സ്വായത്തമാക്കുന്നതും.
ഗാന്ധിജി സൗത്താഫ്രിക്കയില്‍, 1895

കൊടിയ ജാതി വിവേചനത്തിന്‍റെ നാട്ടില്‍ നിന്ന് വര്‍ണ്ണ വിവേചനത്തിന്‍റെ നാട്ടിലെത്തിയ ഗാന്ധിജിയെ അവിടത്തെ അവസ്ഥയില്‍ അത്ഭുതപ്പെടുത്തേണ്ടതായിട്ട് ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പക്ഷെ വെളുത്തവന്‍ കറുത്തവനെതിരെ കാണിക്കുന്ന വര്‍ണ്ണ വിവേചനത്തിന് തവിട്ടു നിറക്കാരനായ താനും ഇരയാകുന്നതാണ് അദ്ദേഹം പിന്നീടു കണ്ടത്. ഇന്ത്യയില്‍ നിന്നുള്ള സാധാരണ കൂലി തൊഴിലാളികള്‍ക്കൊപ്പം ക്ലേശകരമായ തൊഴില്‍  പാര്‍പ്പിടങ്ങളില്‍ അതിലും ഉയര്‍ന്ന നിലയിലുള്ള തന്നെപ്പോലുള്ള ഇന്ത്യക്കാരെ കുടിയിരുത്തിയതും പരിചരിക്കപ്പെട്ടതും അദ്ദേഹത്തെ അമ്പരപ്പിച്ചു. തെക്കേ ഇന്ത്യക്കാരായ ആ കൂലിത്തൊഴിലാളികള്‍ മുഴുവനും ഏതാണ്ട് അര്‍ദ്ധ അടിമത്ത അവസ്ഥയിലാണ് അന്ന് അവിടെ ജോലി ചെയ്തിരുന്നത്. അവിടെ നിന്നാണ് സൗത്താഫ്രിക്കയില്‍ വെള്ളക്കാര്‍ക്കും ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കും ഇടയിലെ തുല്യതക്കു വേണ്ടിയുള്ള അഹിംസയിലൂന്നിയ സമരത്തിലേക്ക് ഗാന്ധിജി പതുക്കെ പ്രയാണം തുടങ്ങുന്നത്. കറുത്തവര്‍ അനുഭവിക്കുന്ന വര്‍ണ്ണ വിവേചനത്തിനെതിരെ ഗാന്ധിജി പ്രതികരിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നത് പിന്നെയും ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞായിരുന്നു. താഴെക്കിടയിലുള്ള ഇന്ത്യന്‍ കൂലി തൊഴിലാളികളും അതിലും ഉയര്‍ന്ന നിലയിലുള്ള തന്നെപോലുള്ളവരും എന്ന വിവേചന ബോധത്തില്‍ നിന്ന് സ്വയം മുക്തനായി ഇന്ത്യക്കാര്‍ക്കെല്ലാവര്‍ക്കും ഒരുപോലെ അവകാശങ്ങള്‍ നേടിയെടുക്കാനായി പിന്നീട് ഗാന്ധിജിയുടെ ശ്രമം. അത് പിന്നെ  ജാതി നിര്‍മാര്‍ജ്ജചിന്തയിലേക്കും ഉള്ളവനും ഇല്ലാത്തവനും തമ്മിലെ അകലം കുറക്കാനുള്ള വഴികള്‍ തേടുന്നതിലേക്കും അനിവാര്യമായും ഗാന്ധിജിയെ നയിച്ചു . 

എന്നാല്‍ ബ്രിട്ടിഷ് കോളനി ഭരണക്കാരോട് ചേര്‍ന്നു നിന്ന് പ്രവര്‍ത്തിച്ച ഗാന്ധിജിയേയും ഈ കാലഘട്ടത്തില്‍ തന്നെ ദൃശ്യമാവുന്നുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് സൗത്ത് ആഫ്രിക്കയിലെ കറമ്പന്‍ വര്‍ഗ്ഗക്കാരിലെ ഒരു പ്രബലവിഭാഗക്കാരായ സുലു (Zulu ) വംശജര്‍ വെള്ളക്കാര്‍ക്കെതിരെ നടത്തിയ Boer war എന്നറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാം ചെറുത്തു നില്പ് സമരകാലത്ത്. ഈ യുദ്ധത്തിനിടെ ഒരു ഘട്ടത്തില്‍ മുറിവേല്‍ക്കുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്‌ സൈനികരെ പരിചരിക്കാനായി, ബ്രിട്ടീഷ്‌ മേലാളരുടെ ആശീര്‍വാദത്തോടെ ഇരുപതു ഇന്ത്യക്കാരടങ്ങുന്ന ഒരു ഇന്ത്യന്‍ stretcher-bearer corps ന് രൂപം കൊടുക്കുകയും അതിനെ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട് ഗാന്ധിജി, രണ്ടു മാസത്തോളം. 
ബ്രിട്ടിഷ് - ബോയര്‍ യ്ദ്ധകാലത്ത്  Indian Ambulance Corps ലെ അംഗങ്ങളുടെ ചിത്രം. ഗാന്ധിജിയെയും കാണാം.
പിന്‍ നിരയില്‍ ഇടത്ത് നിന്ന്: H. Kitchen, L. Panday, R. Panday, J. Royeppen, R.K. Khan, L. Gabriel, M.K. Kotharee, E. Peters, D. Vinden, V. Madanjit. 
മധ്യനിരയില്‍ : W. Jonathan, V. Lawrence, M.H. Nazar, Dr. L.P. Booth, M.K. Gandhi, P.K. Naidoo, M. Royeppen. 
മുന്‍നിരയില്‍: S. Shadrach, "Professor" Dhundee, S.D. Moddley, A. David, A.A. Gandhi.
 കടുത്ത ഗാന്ധിജിയാരാധകര്‍ വിയോജിച്ചേക്കാവുന്ന ചില കാര്യങ്ങളും ഈ പുസ്തകത്തില്‍ പരാമര്‍ശവിധേയമാവുന്നുണ്ട്. അതില്‍ മുഖ്യമായ ഒന്ന് ഗാന്ധിജിക്ക് തന്‍റെ സൗത്താഫ്രിക്കന്‍ ജീവിത കാലത്ത് ഹെര്‍മന്‍ - കലന്‍ബാച്ച് എന്ന ഒരു ജര്‍മന്‍-ജൂത യുവാവുമായി ഉണ്ടായിരുന്ന അസാധാരണ സ്നേഹ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ഒരു ആര്‍ക്കിടെക്റ്റും ബോഡിബില്‍ഡറുമായിരുന്നു ഹെര്‍മന്‍ . രണ്ടു പേരും സൗത്ത് ആഫ്രിക്കയില്‍ ജോലി ചെയ്യുന്ന കാലത്താണ് പരസ്പരം പരിചയപ്പെടുന്നത്. പിന്നീട് അവര്‍ തമ്മില്‍ ഏറെ അടുക്കുകയും ഒരു ദീര്‍ഘകാല ബന്ധത്തിലേക്ക് അത് വളരുകയും ചെയ്തു. ഹെര്‍മന് അയച്ച സന്ദേശങ്ങളില്‍ ഗാന്ധിജി തന്നെ എഴുതിയ പല വരികളും അവരുടെ  സൗഹൃദത്തിന്‍റെ കൂടിയ ആഴം പ്രകടമാക്കുന്നവയാണെന്നു വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. അവയില്‍ ചിലത് ഇങ്ങിനെ വായിക്കാം. "Your portrait (the only one) stands on my mantelpiece in my bedroom,The mantelpiece is opposite to the bed." "how completely you have taken ­possession of my body. This is slavery with a vengeance." Gandhi nicknamed himself "Upper House" and Kallenbach "Lower House," and he made Lower House promise not to "look lustfully upon any woman." The two then pledged "more love, and yet more love . . . such love as they hope the world has not yet seen." 
"നിന്‍റെ ചിത്രം മാത്രമാണ് എന്‍റെ ശയനമുറിയില്‍ ആകെയുള്ളത്. എന്‍റെ ശരീരത്തെയാകെയും നീ കവര്‍ന്നെടുത്തിരിക്കുന്നു, എല്ലാം അടിയറ വെയ്ക്കുന്ന ഒരു അടിമത്തം പൂര്‍വാധികം തീക്ഷ്ണമായിരിക്കുന്നു. ഒരു പെണ്ണിനേയും നീ മോഹത്തോടെ നോക്കരുത്, ലോകം ഇത് വരെയും കാണാത്ത ഒരു സ്നേഹബന്ധത്തിനായി നമുക്ക് പ്രതിജ്ഞയെടുക്കാം.."


ഗാന്ധിജി ഇന്ത്യയില്‍ തിരിച്ചെത്തിയത്‌ 1914 ല്‍ ആയിരുന്നു. താമസിയാതെ തന്നെ അദ്ദേഹം സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്‍റെ തീച്ചൂളയിലേക്ക് എടുത്തു ചാടുകയും ചെയ്തു. ജയിലിലും പുറത്തുമായി ആ പോരാട്ടം ശക്തി പ്രാപിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ്‌ രാജിനെതിരെയുള്ള നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനവും 1930 ല്‍ നടന്ന ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവും ഒക്കെയായി അത് മുന്നേറി. 90,000 പരം പേര്‍ തടവിലാക്കപ്പെട്ട ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹം കോളനി വാഴ്ച്ചക്കാരുടെ ഭരണത്തിന്‍റെ ആണിക്കല്ലിളക്കി. ഇക്കാലയളവില്‍ തന്നെ ദലിതുകള്‍ക്കൊപ്പം ജീവിച്ചും, അവരുടെ കുലത്തൊഴില്‍ വരെ സ്വയം ചെയ്തു കാണിച്ചും ഗാന്ധിജി ആത്മീയമായും രാഷ്ട്രീയമായും പുതിയൊരു മാതൃകാപാത കാണിച്ചു തന്നു.


ഗാന്ധിജിയെ വിടാതെ പിടി കൂടിയിരുന്ന സമ്പൂര്‍ണ്ണ ബ്രഹ്മചര്യത്തോടുള്ള അഭിനിവേശം സാധാരണ  യുക്തിക്ക് പിടി തരാത്ത പല തലങ്ങളിലേക്കും അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ചു എന്ന് കാണാം. ഇതിന്‍റെ ഫലമായാവണം അദ്ദേഹം വിവസ്ത്രരായ യുവതികള്‍ക്കൊപ്പം അതെ അവസ്ഥയില്‍ രാവുകള്‍ ഉറങ്ങിയത്. ദേഹത്തിന്‍റെ ആത്യന്തികമായ എല്ലാ പ്രലോഭനങ്ങളേയും വരുതിയിലാക്കി ബ്രഹ്മചര്യത്തെ ഊതിക്കാച്ചിയെടുക്കാനുള്ള അതി തീവ്രമായ ശ്രമമായിരുന്നു അത്. ഈ നേരങ്ങളില്‍ എത്ര പ്രയത്നിച്ചിട്ടും ഫലമില്ലാതെ രൂപമെടുത്ത ശാരീരിക ചോദനകളുടെ ചെറു ഉണര്‍വ്വുകളി‍ല്‍ പോലും അദ്ദേഹം വിഷാദം കൊണ്ട സന്ദര്‍ഭങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു.  അതിനെ സൂചിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞതായി കാണാം.  "Despite my best efforts, the organ remained aroused. It was an altogether strange and shameful experience." 


ഇന്ത്യ നേടിയെടുക്കേണ്ട സ്വരാജ് (self rule) ആയിരുന്നു ഗാന്ധിജിയുടെ സ്വപ്നം. അതിന്‍റെ അടിസ്ഥാന സ്തംഭങ്ങളായി അദ്ദേഹം എണ്ണിപ്പറഞ്ഞത്‌ നാല് കാര്യങ്ങളായിരുന്നു. തകര്‍ക്കപ്പെടരുതാത്ത ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം സൗഹൃദം, അഹിംസയെന്ന സിദ്ധാന്തത്തെ പ്രയോഗിക ജീവിതത്തിലെ നിയമമാക്കല്‍, ലക്ഷക്കണക്കായ ഇന്ത്യന്‍ ഗ്രാമങ്ങളെ ആകെയും  നൂല്‍ നെയ്ത്തു വ്യവസായത്തിലൂടെയും മറ്റുമായി സ്വയം പര്യാപ്തമാക്കുക, ജാതി വിവേചനത്തിനും തൊട്ടുകൂടായ്മക്കും പൂര്‍ണ്ണമായി അറുതി വരുത്തുക. എന്നിവയായിരുന്നു അവ. പക്ഷെ ഈ വഴിക്കുള്ള പ്രയാണത്തില്‍ ഒരു പരിധിക്കപ്പുറം വിജയം കാണാനായില്ല. ഒരു കൂട്ടം യാഥാസ്ഥിക ഹിന്ദുക്കള്‍ അദ്ദേഹത്തെ മുസ്‌ലിം പക്ഷപാതിയെന്നു വിലയിരുത്തി. അതെ ഗണത്തില്‍ പെട്ട ഒരു കൂട്ടം  മുസ്‌ലിംകളാകട്ടെ ഗാന്ധിജിയുടെ ഐക്യാഹ്വാനത്തെ ഒരു ഹൈന്ദവ ഗൂഡാലോചനാതന്ത്രമായി കണ്ടു. ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ ഗാന്ധിജിയെ ഒരു കപടവേഷക്കാരനെന്നു ധരിച്ചു. ഇടതു സഖാക്കള്‍ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തിരിപ്പന്‍ എന്ന് വിലയിരുത്തി. സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടനാ ശില്പിയും ദലിത്‌ നേതാവുമായ ഭീംറാവു അംബേദ്ക്കര്‍ ഗാന്ധിജിയുടെ തൊട്ടുകൂടായ്മക്കെതിരെയുള്ള സമരത്തെ ദലിതുകളോടുള്ള ഒരു കബളിപ്പിക്കല്‍ ചടങ്ങ് മാത്രമായി വിലയിരുത്തി. ദലിതുകളെ ഗാന്ധിജി ഹരിജന്‍ എന്ന് വിളിച്ചതിനെയും അംബേദ്ക്കര്‍ എതിര്‍ത്തു. തകര്‍ന്നു ചിതറിയവര്‍ എന്നര്‍ത്ഥം വരുന്ന സംസ്കൃത പദം "ദലിത്‌ " എന്ന വാക്കാണ്‌ തന്‍റെ വംശത്തെ വിളിക്കാന്‍ അംബേദ്ക്കര്‍ തിരഞ്ഞെടുത്തത്.
ഗാന്ധിയും നെഹ്റുവും.1942


ബ്രിട്ടിഷുകാരില്‍ നിന്നുള്ള കേവല സ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നില്ല. ഗാന്ധിജിയുടെ സ്വപനം. തന്‍റെ ജനതയുടെ മനസ്സുകളില്‍ ഉറഞ്ഞു കൂടിപ്പോയ അബദ്ധ ധാരണകളില്‍ നിന്നും വ്യര്‍ത്ഥമായ സ്പര്‍ദ്ധകളില്‍ നിന്നുമൊക്കെയുള്ള സമ്പൂര്‍ണ വിമോചനമായിരുന്നു അത്, അതിന്‍റെ ഉപോല്പന്നമായി അനിവാര്യമായും വന്നെത്തുന്ന ബ്രിട്ടീഷ്‌കാരില്‍ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും. ഇതില്‍ അവസാനം പറഞ്ഞ സ്വാതന്ത്ര്യം മാത്രം ലഭ്യമാവുകയും ബാക്കിയെല്ലാം ഏറിയ അളവോളം സ്വപ്നം മാത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗോദ്സേയുടെ വെടിയുണ്ടകള്‍ക്കിരയായി വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നുള്ളതായിരുന്നില്ല ഗാന്ധിജി നേരിട്ട ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം. മറിച്ച് അദ്ദേഹം കാണാന്‍ ശ്രമിച്ച സ്വപ്നങ്ങളില്‍ സാധാരണ പൌരനു പോലും പ്രതീക്ഷകള്‍ നഷ്ടമായി എന്നതായിരുന്നു.


വധിക്കപ്പെടുന്നതിന് രണ്ടാഴ്ച മുന്‍പ് ഗാന്ധിജി ഇങ്ങിനെ കുറിച്ചിട്ടു: ഹിന്ദുക്കളെന്നോ മുസ്‌ലിംകളെന്നോ സിക്കുകാരെന്നോ പാഴ്സികളെന്നോ ഉള്ളതെല്ലാം നമ്മള്‍ മറക്കുക. ഏതു പേര് ചൊല്ലി നാം വിളിച്ചാലും ദൈവം ഒന്ന് മാത്രമാണ്. ഈ വാക്കുകള്‍ അന്ന് പ്രസക്തമായിരുന്നു. ഇന്നും അങ്ങിനെ തന്നെ, ഇന്ത്യക്കും, ലോകത്തിനാകെ തന്നെയും.